ေရွးေဟာင္းသမိုင္းစာမ်က္ႏွာမ်ားထဲမွ
စံျပဳထိုက္ေသာသူကို ညႊန္းပါဆိုလွ်င္ ပုဂံျပည့္ရွင္ အေနာ္ရထာမင္းၾကီးကို ညႊန္းခ်င္ပါ၏။
မင္းၾကီးသည္ ေထရဝါဒ ဗုဒၶသာသသနာအတြက္ အုဌ္ျမစ္ခ်ခဲ့သည့္သူ၊ တိုင္းျပည္ေရးရာ ေဆာင္ရြက္ရာမွာလည္း
စံထားလို႔ရနိုင္သည့္ အေျခအေနမ်ိဳးျဖင့္ တိုင္းျပည္ကို အဘက္ဘက္က တိုးတက္ေအာင္ ေဆာင္ရြက္နိုင္ခဲ့သည့္
မင္းေကာင္းမင္းျမတ္ျဖစ္ခဲ့ေပ၏။ ထိုမင္းၾကီး၏ နည္းနာစနစ္မ်ားကို စံနမူနာယူရမည္ ျဖစ္၏။
မင္းၾကီး၏ တိုင္းျပဳ ျပည္ျပဳ သာသနာျပဳပံုစနစ္မ်ားကို ယေန႔ေခတ္အေနျဖင့္ တိုက္ရိုက္ေကာ္ပီ
ကူးယူ ရမည္မ်ိဳး မဆိုလိုပါ။ သူ၏ စနစ္မ်ားသည္ သူ႔ေခတ္သူ႔အခါ သူ႔တိုင္းျပည္အတြက္ အံဝင္ခြင္က်
ျဖစ္ေနသည္ကိုေတာ့ ယံုမွားကင္းစြာ နားလည္ရမည္ ျဖစ္၏။
အေနာ္ရထားမင္းၾကီးသည္ တိုင္းျပည္
တည္ျငိမ္တိုးတက္ေရးႏွင့္ တမ်ိဳးသားလံုး ေသြးစည္းညီညြတ္ေရးအတြက္ ဘုန္းေတာ္ၾကီးသင္ ပညာေရးစနစ္ျဖင့္
က်ယ္က်ယ္ျပန္႔ျပန္႔ ျဖစ္ေအာင္ ပီျပင္စြာ အေကာင္ထည္ ေဖာ္နုိင္ခဲ့၏။ ထိုေခတ္ထိုခါႏွင့္
လိုက္ေလ်ာညီေထြမွဳရွိသည့္ ေရွးေဟာင္း ဘုန္းေတာ္ၾကီး ပညာေရးစနစ္ေၾကာင့္ ေရွးပုဂံေခတ္
ျပည္သူျပည္သားတို႔ ဘာသာေရး၊ လူမွဳေရး စီးပြားေရး၊ ပညာေရးအထူး တိုင္းေရး ျပည္ေရး အထူး
တိုးတက္ေကာင္းမြန္လာျပီး ဘုရားတည္ ေက်ာင္းေဆာက္ကာ အႏုပညာေျပာင္ေျမာက္လွသည့္ ဗိသုကာ
ပန္းခ်ီ ပန္းပုစေသာ အထက္တန္းက်သည့္ ပညာရပ္မ်ား အံ့မခန္းေအာင္ တိုးတက္ တတ္ေျမာက္ၾကသည္ကို
ေတြ႔ျမင္နိုင္ေပသည္။
ေရွးျမန္မာမင္း အဆက္ဆက္တို႔သည္လည္း ပုဂံျပည့္ရွင္
အေနာ္ရထာမင္း၏ ဘုန္းေတာ္ၾကီးသင္ ပညာေရးစနစ္ကို အတုယူကာ မိမိတို႔လက္တြင္ က်ေရာက္လာသည့္
ဘုန္းေတာ္ၾကီးသင္ ပညာေရးစနစ္ကို အေျခခံလ်က္ တိုင္းျပည္တိုးတက္ေအာင္ စြမ္းေဆာင္နိုင္ခဲ့ၾက၏။
သမိုင္းျဖစ္စဥ္တေလ်ာက္တြင္ ပုဂံေခတ္မွ အသိပညာရွင္ အတတ္ပညာရွင္မ်ား၏ အေငြ႔အသက္မ်ား ပင္းယေခတ္၊
စစ္ကိုင္းေခတ္၊ အင္းဝေခတ္ေလာက္မွာ စုရံုးမိၾကသည္ဟု ဆိုနိုင္၏။ ကိုးကြယ္မွဳပိုင္းတြင္
ပုဂံေခတ္မွ ကိုးကြယ္ခဲ့ေသာ ဗုဒၶဘာသာကိုပင္ ဆက္လက္ယံုၾကည္ ကိုးကြယ္လာခဲ့ၾက၏။ သာသနာလကၤာရ
စာတမ္းႏွင့္ ေရွးေဟာင္း ရာဇဝင္မ်ားတြင္ အရညဝါသီ ရဟန္း၊ ဂါမဝါသီ ရဟန္းမ်ားအေၾကာင္း ေဖာ္ျပထားၾက၏။
ဂါမဝါသီ ရဟန္းမ်ား သီတင္းသံုးရာ ေက်ာင္းမ်ားကို ပြဲေက်ာင္းမ်ားဟုလည္း ေခၚၾကေသး၏။ ပင္းယေခတ္၊
စစ္ကိုင္းေခတ္မ်ားတြင္ ျမန္မာနိုင္ငံ၏ပညာေရးကို ထိုဂါမဝါသီ ပြဲေက်ာင္းေန ရဟန္းေတာ္မ်ားက
ဦးေဆာင္ တာဝန္ယူလာခဲ့ၾကေပသည္။ ဂါမဝါသီ-ပြဲေက်ာင္းမ်ားတြင္ သင္ၾကားပို႔ခ်ေပးေသာ ပညာရပ္မ်ားကို
ေလ့လာၾကည့္လွ်င္ ဘာသာေရး သက္သက္တြင္မကေတာ့ဘဲ အသက္ေမြးဝမ္းေက်ာင္းဆိုင္ရာ လက္မွဳ အတတ္ပညာရပ္မ်ားကို
ေတြ႔နိုင္ေပသည္။ ထို႔ျပင္ ေဗဒင္က်မ္း၊ ဓာတ္က်မ္း၊ ေဆးက်မ္း၊ အႏွိပ္က်မ္း၊ ဓားလွံ တုတ္သိုင္း၊
ဒူးေလး၊ ေလာက္ေလး ေလာက္လႊဲပစ္နည္း၊ ခဲလံုးပစ္နည္း၊ ပန္းဆယ္မ်ိဳးအတတ္၊ ယုတ္စြဆံုး လက္ေပြ႔၊
လက္ေဝွ႔၊ နပန္း သတ္နည္းမ်ားအျပင္ တီးမွဳတ္ ကခုန္နည္းစေသာ ေလာကီ အသက္ေမြးမွဳ အတတ္ပညာမ်ားကိုလည္း
ဂါမဝသီေခၚ ပြဲေက်ာင္းမ်ားတြင္ သင္ၾကားပို႔ခ်ေပးေၾကာင္းကို ျမန္မာမင္း အုပ္ခ်ဳပ္ပံု
(စတုတၳ) စာ- ၂၁၂) တြင္ ေတြ႔ရွိ ေလ့လာရေပသည္။
ယင္းအတတ္ပညာရပ္မ်ားကို
ဆန္းစစ္ၾကည့္လွ်င္ ယေန႔ေခတ္အေခၚ ဝိဇၨာအတတ္၊ သိပၸံအတတ္၊ စစ္မက္ေရးရာ ေသနဂၤဗ်ဴဟာအတတ္၊
ကိုယ္ခံပညာရပ္မ်ား ပါဝင္ေၾကာင္း သိနိုင္ေပသည္။ လက္မွဳဆိုင္ရာ အတတ္ပညာပိုင္းတြင္ အထင္ရွားဆံုးျဖစ္ေသာ
ပန္းတိမ္၊ ပန္းပဲ၊ ပန္းပြတ္၊ ပန္းခ်ီ၊ ပန္းယြန္း၊ ပန္းေတာ့၊ ပန္းတည္း၊ ပန္းပု၊ ပန္းတေမာ့၊
ပန္းရည္၊ ပန္းရြဲ စသည့္ အတတ္တို႔ ျဖစ္ေပသည္။ ဗုဒၶဘာသာပညာေရးတြင္ ထိုေလာကီ ပညာရပ္မ်ား
ျပဌာန္းျခင္း၊ ေလ့လာလိုက္စားျခင္းသည္လည္း ေခတ္၏ ေတာင္းဆိုခ်က္အရေၾကာင့္ ျဖစ္နိုင္စရာရွိပါသည္။
ေခတ္ႏွင့္ လိုက္ေလ်ာညီေထြစြာ ဗုဒၶဘာသာသာ ဘုန္းေတာ္ၾကီးေက်ာင္း ပညာေရး ျပဳျပင္ ေျပာင္းလဲလာရေပသည္ဟု
ဆိုနိုင္ေပသည္။
ဒီေရအတက္က်တြင္
လိုက္ပါေမ်ာရွာရသည့္ ေဗဒါပန္းသဖြယ္ ေခတ္စနစ္၏ ေတာင္းဆိုခ်က္အရ နိုင္ငံေရး ဒီေရအတက္အက်တြင္ ဘုန္းေတာ္ၾကီး ပညာေရးသည္လည္း
ျပဳျပင္ေျပာင္းလဲလာရသည္မွာ အမွန္ပင္ျဖစ္၏။ ေျပာင္းလဲလာမွဳ နိယာမ ျဖစ္စဥ္ၾကီးတြင္ သမိုင္းဆရာတို႔က
၁၈၈၅ မွ ၁၈၉၅ အထိ ဆယ္ႏွစ္တာ ကာလကို “ေတာ္လွန္ေခတ္”ဟု
သတ္မွတ္ခဲ့ၾက၏။ အဘယ္ေၾကာင့္ဆိုေသာ္ ျမန္မာတစ္မ်ိဳးသားလံုးက ျဗိတိသွ် ကိုလိုနီလက္ေအာက္တြင္
ဗုဒၶဘာသာသာသနာ မည္သို႔မွ် ထြန္းကာနိုင္မည္ မဟုတ္ေၾကာင္းကို ယံုၾကည္ေသာေၾကာင့္ ျဖစ္သည္ဟု
ေဒါက္တာေက်ာ္သက္က သံုးသပ္တင္ျပထား၏။ ၁၈၉၅ မွ ၁၉၂၀ ထိ ကာလအပိုင္းကို ျမန္မာတို႔ “နိုးၾကားမွဳ မရွိေသာေခတ္” ဟု သမိုင္းဆရာတို႔က
သတ္မွတ္ခဲ့ၾက၏။
ထိုကာလမ်ားတြင္ ျမန္မာနိုင္ငံ ျဗိတိသွ် ပညာေရး ၾကိဳးပမ္းေဆာင္ရြက္မွဳႏွင့္အတူ
ဘုန္းေတာ္ၾကီးေက်ာင္း ပညာေရး ေျပာင္းလဲခဲ့ရသည္ဟု သံုးသပ္ထားၾက၏။ ျဗိတိသွ်တို႔ ပညာေရးစနစ္
ေရာက္လာေသာအခါ ဘုန္းေတာ္ၾကီး ပညာေရး ေမွးမွိန္သြားခဲ့ရ၏။ တနည္းဆိုရေသာ္ ေခတ္မမွီ ျဖစ္သြားခဲ့ရ၏။
သို႔ျဖစ္လင့္ကစား ျဗိတိသွ် ေခတ္မီ ပညာေရးသည္ စာရိတၱ မ႑ိဳင္ ရိုင္ခ်င္တိုင္း ရိုင္ေနသည့္အတြက္
ဒုတိယကမၻာစစ္တိုင္ေအာင္ စာရိတၱေကာင္းဖို႔ အျခခံသည့္ ဗုဒၶဘာသာ ဘုန္းေတာ္ၾကီး ပညာေရးကား
လံုးဝ ေပ်ာက္ကြယ္သြားျခင္း မရွိခဲ့ေပ။ ဘုန္းေတာ္ၾကီးေက်ာင္းမ်ားသည္ စာေပပညာ ဆည္းပူးရာ
သင္ၾကားရာ ဌာနမ်ားအျဖစ္ ဆက္လက္ရပ္တည္နိုင္ခဲ့၏။ (“ႏွစ္ငါးဆယ္ ယဥ္ေက်းမွဳ ေရးရာ” ၁၉၀၀-၁၉၅၀၊
ဒုတိယတြဲ၊ ဘာသာျပန္စာေပ အသင္း ၂၁၅)။ (JS, Furnivall, Colonial Policy and Practice
New York University Press, 1956, pp.371-373)။
ေဒါက္တာသုတာစာရာလကၤာရ(ေမ့သားလွ-ဇလဂၢ)
